दुष्काळाच्या संकटातही तेवत राहिली संवेदनशीलतेची ज्योत, संवेदनशील प्रशासनाचा दिसला मानवी चेहरा

ठाणे, दि. १३ नोव्हेंबर (सिटी न्यूज मुंबई)

दिवाळी हा आनंद, उत्साह आणि प्रकाशाचा सण आहे. घरांमध्ये दिव्यांची आरास, फराळाचा घमघमाट आणि कुटुंबासोबत आनंद साजरा करण्याचे वातावरण असते. परंतु, जेव्हा निसर्गाच्या कोपामुळे महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांच्या शेतीवर आणि त्यांच्या आयुष्यावर दुष्काळाचे सावट पसरते, तेव्हा सणाचा आनंदही हिरमुसळा होतो.

अनियमित पाऊस, करपणारी पिके, पिण्याच्या पाण्यासाठी भटकणारे नागरिक आणि समोर उभे ठाकलेले आर्थिक संकट... आज ग्रामीण महाराष्ट्रातील अनेक शेतकरी कुटुंबे अशाच कठीण परिस्थितीतून जात आहेत.

अशा कठीण प्रसंगी राज्य सरकारने आपली जबाबदारी केवळ सरकारी घोषणा आणि आर्थिक मदतीच्या आकड्यांपुरती मर्यादित ठेवली नाही, तर प्रशासनाची संवेदनशीलताच दाखवून देत राज्याचे नेतृत्व थेट शेतकऱ्यांच्या बांधावर आणि त्यांच्या घरापर्यंत पोहोचले.

एकिकडे शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यात आर्थिक मदत जमा करण्यात आली, तर दुसरीकडे मुख्यमंत्री आणि मंत्रिमंडळातील सहकाऱ्यांनी स्वतः दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांच्या घरी जाऊन त्यांच्यासोबत दिवाळी साजरी केली. या प्रयत्नांमुळे शासनाचा एक संवेदनशील आणि मानवी चेहरा समोर आला आहे.

### आश्वासनांच्या पलीकडे जाऊन शेतकऱ्यांच्या दारात पोहोचले सरकार

मंत्र्यांचे दौरे ही काही नवीन गोष्ट नाही, परंतु या वेळचे दौरे केवळ विकासकामांचा आढावा किंवा वातानुकूलित खोल्यांमधील बैठकांपर्यंत मर्यादित राहिले नाहीत. मुख्यमंत्री आणि मंत्रिमंडळातील सदस्यांनी सरकारी औपचारिकतेच्या पलीकडे जाऊन शेतकऱ्यांच्या झोपड्यांपर्यंत आणि घरांपर्यंत पोहोचून त्यांच्या समस्या समजून घेण्याचा प्रयत्न केला.

संकटात सापडलेल्या व्यक्तीला आर्थिक मदतीसोबतच मानसिक आधाराचीही गरज असते. कोणीतरी आपले दुःख समजून घेत आहे आणि आपण एकटे नाही, हा विश्वास त्याला हवा असतो. मुख्यमंत्री आणि मंत्र्यांनी ग्रामीण महाराष्ट्रातील विविध भागात पोहोचून शेतकऱ्यांना हाच विश्वास देण्याचा प्रयत्न केला.

### आर्थिक मदतीसोबत प्रशासकीय तत्परता

सरकारचा हा उपक्रम केवळ भावनिक सांत्वनापुरता मर्यादित नव्हता, तर त्यासोबत आर्थिक मदतही उपलब्ध करून देण्यात आली.

दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांना तत्काळ दिलासा देण्यासाठी राज्य सरकारने पात्र शेतकऱ्यांना प्रति शेतकरी ५,००० रुपयांची अग्रीम मदत देण्याचा निर्णय घेतला.

प्रत्यक्ष लाभ हस्तांतरणाद्वारे (DBT) ही रक्कम शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यात जमा केली जात आहे.

५ नोव्हेंबरपर्यंत राज्यातील एकूण ८७ लाख ४५ हजार ६६९ शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यात ४,३७२ कोटी ८३ लाख रुपयांची मदत जमा झाली होती.

यासोबतच केंद्र सरकारच्या पंतप्रधान किसान सन्मान निधी योजनेचा २४ वा हप्ता ३० ऑक्टोबर रोजी वितरित करण्यात आला. याअंतर्गत देशातील ९ कोटी ३४ लाख पात्र शेतकरी कुटुंबांच्या खात्यात १८,६९० कोटी रुपयांपेक्षा जास्त रक्कम जमा झाली.

या दोन्ही आर्थिक मदत योजनांमुळे शेतकऱ्यांना दिलासा मिळाला आहे.

याशिवाय पीक कर्जाचे पुनर्गठन, कर्ज वसुलीस स्थगिती, शैक्षणिक शुल्कात सूट, पिण्याचे पाणी आणि जनावरांच्या चाऱ्याची व्यवस्था तसेच पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर शेतकरी कर्जमुक्ती योजना यांसारख्या उपायांच्या माध्यमातून शेतकऱ्यांना दिलासा देण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे.

### मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी शेतकऱ्याच्या घरी साजरी केली दिवाळी

प्रशासनाची संवेदनशीलता तेव्हा पाहायला मिळाली, जेव्हा मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी नागपूर जिल्ह्यातील नरखेड तालुक्यातील लोहारी सावंगा येथील शेतकरी रामभाऊ बालपांडे यांच्या घरी जाऊन त्यांच्यासोबत दिवाळी साजरी केली.

राज्याचा मुख्यमंत्री जेव्हा एखाद्या शेतकऱ्याच्या साध्या घरात पोहोचतो आणि जमिनीवर बसून त्याचे सुख-दुःख समजून घेतो, तेव्हा तो त्या कुटुंबासाठी अत्यंत भावुक क्षण असतो.

मुख्यमंत्र्यांनी बालपांडे कुटुंबासोबत घरातील भोजनाचा आस्वाद घेतला आणि शेतीची सद्यस्थिती, ग्रामीण भागातील पाण्याची टंचाई आणि शेतकऱ्यांसमोरील आर्थिक आव्हानांवर चर्चा केली.

यादरम्यान, प्रशासन शेतकऱ्यांच्या दारापर्यंत पोहोचवण्याच्या दृष्टीने शेतात कूपनलिका (बोरवेल) खोदण्यावर असलेल्या बंदीतून १५ डिसेंबरपर्यंत सूट देण्याची महत्त्वाची घोषणाही करण्यात आली.

### "शेतकऱ्यांना कधीही वाऱ्यावर सोडणार नाही" – उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे

दुसरी ओर, उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे नेही जालना तालुक्यातील भिलपुरी गावी जाऊन दुष्काळग्रस्त शेतकरी अंबादास तांगडे यांच्या घरी दिवाली साजरी केली.

फक्त एक एकर पाऊस-आधारित शेतीवरून कुटुंबाचा उदरनिर्वाह करणाऱ्या तांगडे यांच्या घरी जाऊन उपमुख्यमंत्र्यांनी कुटुंबाच्या परिस्थितीचा जवळून आढावा घेतला.

त्यांनी कुटुंबासोबत साधी घरगुती जेवण केले आणि त्यांच्या समस्या ऐकल्या.

या प्रसंगी उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी खात्री दिली की सरकार शेतकऱ्यांच्या बाजूने दृढपणे उभी आहे आणि कोणत्याही परिस्थितीत शेतकऱ्यांना बेसहारा ठेवले जाणार नाही.

मुख्यमंत्री आणि उपमुख्यमंत्र्यांच्या व्यतिरिक्त मंत्रिमंडळातील इतर मंत्र्यांनी तसेच पालकमंत्र्यांनीही आपापल्या जिल्ह्यातील दुर्गम भागात जाऊन शेतकऱ्यांसोबत दिवाली साजरी केली.

### दुष्काळ फक्त शेतीचा नाही, संपूर्ण ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा संकट

हे समजून घेणे आवश्यक आहे की दुष्काळ फक्त शेतातील जमिनीत पडणाऱ्या दरारांचा प्रश्न नाही. याचा थेट परिणाम शेतकरी कुटुंबातील मुलांच्या शिक्षणावर, ज्येष्ठ पालकांच्या आरोग्यावर, मुलींच्या विवाहावर आणि संपूर्ण ग्रामीण अर्थव्यवस्थेवर होतो.

त्यामुळे अशा गंभीर संकटाच्या काळात आर्थिक मदतीसोबत सामाजिक आणि भावनिक सहकार्यही अत्यंत महत्त्वाचे ठरते.

शेतकऱ्यांशी थेट संवाद साधून आणि त्यांच्या प्रत्यक्ष परिस्थितीचा अभ्यास करून भविष्यातील योजना तयार करण्यासही मदत होऊ शकते.

जलसंरक्षण, सिंचन, पाण्याचे साठवणूक आणि टिकाऊ शेतीसाठी नवीन योजना तयार करण्याच्या दिशेने असे دورे प्रशासनासाठी मार्गदर्शक ठरू शकतात.

### शेतकऱ्यांच्या जीवनात आशाची शलाका प्रज्वलित करण्याचा प्रयत्न

शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यात थेट आर्थिक मदत पोहोचवणे प्रशासकीय जबाबदारी आहे, पण त्यांच्या घरी जाऊन त्यांच्यासोबत बसणे, जेवण करणे आणि त्यांच्या त्रासाचा आढावा घेणे हे मानवीयता आणि संवेदनशीलतेचे प्रतीक आहे.

जेव्हा आर्थिक मदत आणि मानवीय संवेदना एकत्र दिसून येतात, तेव्हाच खऱ्या अर्थाने संवेदनशील प्रशासनाचे चित्र उमटते.

दिवाली या पवित्र प्रसंगी दुष्काळाने प्रभावित शेतकरी कुटुंबांच्या जीवनात आशाचा दिवा प्रज्वलित करण्याचा हा प्रयत्न कौतुकार्ह आहे.

शेतकऱ्यांच्या पाठीवर विश्वासाचा हात आणि त्यांच्या डोळ्यांत आशाची चमक ही दुष्काळाच्या संकटाच्या काळात संवेदनशील प्रशासनाच्या मानवीय चेहऱ्याची खरी ओळख आहे.

मनोज सुमन शिवाजी सानप जिल्हा माहिती अधिकारी ठाणे / रायगड